Wat zijn de kansen en bedreigingen voor de leefomgeving als het gaat over bodemdaling?

‘We weten al veel, maar de ervaring leert dat we steeds nieuwe vormen van bodemproblematiek vinden’. Tijdens deze tafelsessie wordt ingezoomd op bodemdaling bij veengronden, waarvan het werkgebied van de Omgevingsdienst West-Holland er nogal wat heeft.

Het kunstmatige polderpeil zorgt voor een onverzadigde zone in de toplaag van het veen. Die is nodig voor de grasgroei en de toegankelijkheid van het land. Maar onbedoeld leidt die ook tot oxidatie van het veen en die zorgt voor bodemdaling en CO2-uitstoot. 

Risico’s

Klimaatverandering en bodemdaling blijken elkaar te versterken. Het uitgestoten CO2 zorgt ervoor dat de atmosfeer opwarmt; door de warmere zomers drogen veenbodems meer uit waardoor de veenoxidatie en de CO2-uitstoot toenemen en de bodem versneld daalt. Van oorspronkelijk slechts een ‘probleem voor het waterschap’ geldt de bodemdaling nu ook als een ‘probleem voor het milieu.’

Uit de nieuwe bodemdalingskaart blijkt dat de bodem sneller daalt dan lange tijd gedacht werd. Het huidige tempo kan leiden tot het einde van het karakteristieke veenweidegebied en de activiteiten die daarin plaatsvinden. Om het dalen van de bodem tot een minimum te beperken wordt in veel veenweidegebieden het polderpeil zo hoog mogelijk gehouden, maar de vraag is of dat genoeg is. In steden kan de bodemdaling leiden tot problemen met de fundering van huizen, rioleringsbuizen en gas- en drinkwaterleidingen.

Het doel van deze sessie was informatie delen over dit onderwerp. Niets doen betekent ‘verzuipen’, wel iets doen betekent ‘verzakken’. Door bijvoorbeeld onderwaterdrainage toe te passen kan je bodemdaling als gevolg van veenoxidatie verminderen van 1-2 mm per jaar naar 0,5 mm per jaar. Graven in veengebieden om redenen van biodiversiteit wordt sterk ontraden. Het is beter om binnen het bestaande waterbeheer te komen tot slimme locatiekeuzes voor natuurgebieden en het beheer te richten op vernatting.

Kansen

In Schotland zijn grootschalige projecten waarin veen(her-)groei een kans krijgt, veen komt namelijk voort uit een levend proces. In onze regio kan de natuur zijn eigen gang gaan in en om bijvoorbeeld de Nieuwkoopse plassen en krijgt veen daar de mogelijkheid om weer (aan) te groeien. Grootschalig verlaten van de veengebieden? Zeker in het dichtbevolkte West-Nederland is dit niet realistisch; daarvoor zijn de bestaande belangen te groot. Het is beter om te richten op een brede toepassing van lokale en slimme maatwerkoplossingen.
In de gemeentelijke nota’s ‘Bodembeheer’ wordt het veenweidegebied al apart genoemd, nu nog slechts vanwege de bodemverontreiniging door het ‘toemaakdek’. Maar het feit dat dit gebied al apart is afgekaderd biedt een goed startpunt voor uitgebreider beleid. Gedacht moet worden aan: klimaatopgave, zoekgebieden natuur voor CO2-reductie en onderwaterdrainage.

Er werd vol enthousiasme meegedacht. ‘Alleen jammer dat er niet meer tijd was om verder te praten over ‘lood in de bodem op kinderplaatsen’ en ‘asbest van het dak, maar ook uit de grond.’

Bodem

Foto Sietse Altena: ‘Het peil in de vaart (Rijnlands boezem) ligt vrijwel op het natuurlijke niveau.
De aflopende hekjes naar het veenweidegebied illustreren de jarenlange bodemdaling die nog steeds doorgaat.’